Παρασκευή, 9 Οκτωβρίου 2015

Όχι… δεν είσαι συγγραφέας…

Ἐντολή σου, εἶπε, αὐτός ὁ κόσμος
καὶ γραμμένος μὲς τὰ σπλάχνα σου εἶναι!
Διάβασε καὶ προσπάθησε
καὶ πολέμησε, εἶπε
Ὁ καθεὶς καὶ τὰ ὄπλα του, εἶπε



Το άξιόν εστι, Οδυσσέας Ελύτης



Αν έπρεπε να αποδώσουμε κάποιον χαρακτηρισμό στη σύγχρονη εποχή στον ευρύ χώρο της συγγραφής και της ανάγνωσης, τότε θα λέγαμε πως όλοι γράφουν και κανείς δεν διαβάζει. Εκατοντάδες συγγραφείς πρωτοεμφανίζονται κάθε χρόνο, χιλιάδες βιβλία τυπώνονται και οι αναγνώστες χάνονται στους πολύπλοκους και δαιδαλώδεις λαβυρίνθους μιας παρεξηγημένης διαδικασίας που της αρέσει να αποκαλείται “ανάγνωση”. Ποιός όμως έχει την τιμή να θεωρείται σήμερα συγγραφέας και με ποια κριτήρια μπορεί να αποδοθεί αυτός ο τίτλος σε κάποιον;

 Μα, θα μου πεις, η απάντηση είναι εύκολη. Συγγραφείς βεβαίως-βεβαίως είναι εκείνοι που διαβάζονται από πολλούς-αναγνώστες. Που τα ονόματα τους είναι αναγνωρίσιμα, που τα βιβλία τους γίνονται ταινίες, που οι θαυμαστές τους κάνουν ουρές για ένα αντίτυπο. Στην περίπτωση του διαδικτύου και των ιστοσελίδων ανάγνωσης, συγγραφείς θεωρούνται εκείνοι που οι αναγνώσεις τους έχουν ξεπεράσει το εκατομμύριο και οι φανατικοί ακόλουθοι τους περιμένουν με αγωνία το επόμενο κεφάλαιο της ιστορίας του. Τα πράγματα όμως έχουν πάντοτε και μια άλλη-συχνά πιο σκοτεινή-όψη.

 Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Στο παρελθόν, που τα μέσα ψυχαγωγίας ήταν πολύ περιορισμένα, η συγγραφή θεωρούνταν ως πάρεργο, δηλαδή ως μια δημιουργική απασχόληση και σπανιότερα ως επάγγελμα. Μάλιστα, για να τυπωθεί ένα βιβλίο σε πολλαπλά αντίτυπα απαιτούνταν πολύς χρόνος και μόχθος. Ας μην ξεχνάμε ότι για πολλούς αιώνες η κατοχή βιβλίων θεωρούνταν προνόμιο των ισχυρών. Επιπλέον, οι εκδοτικοί οίκοι επέλεγαν φειδωλά και με πολύ αυστηρά κριτήρια ποια βιβλία θα έμπαιναν στις προθήκες των βιβλιοπωλείων.   

  Τις τελευταίες δεκαετίες, όμως, έχει αλλάξει άρδην ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα. Ο ρυθμοί της ζωής έχουν γίνει πιο γρήγοροι, αλλά συνάμα και πιο απαιτητικοί. Το διαδίκτυο, με τον κυρίαρχο ρόλο που κατέχει, απαιτεί συντομία και ταχύτητα. Πρέπει, δηλαδή, να μάθουμε να περικλείουμε την σκέψη μας σε μια αεροστεγή σακούλα που χωρά μόνο 140 χαρακτήρες. Ό,τι μεγαλύτερο και πιο σύνθετο, σίγουρα μας τρομοκρατεί. Στον παραπάνω κανόνα υπακούει και η λογοτεχνία φυσικά.

 Η γραφή είναι μια βιωματική διαδικασία. Όταν γράφεις, ζεις. Όταν η λέξη χαράσσεται στο χαρτί, αποτυπώνεται στην καρδιά και στο μυαλό. Οι σημερινοί συγγραφείς, πιστεύω, έχουν χάσει αυτή τη στενή, σχεδόν ερωτική, σχέση της αποτύπωσης. Οι περισσότεροι τουλάχιστον γράφουν στο λαπτοπ, στο τάμπλετ ή ακόμη και στο κινητό, κοιτάζοντας παράλληλα τα νέα της ημέρας, χαζεύοντας κλεφτά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή παρακολουθώντας τηλεόραση. Αυτόματα όμως χάνουν την προσωπική επαφή και συχνά τη συγκέντρωση και την έμπνευση. Σε όλους μας έχει συμβεί. Και σε μένα που σου γράφω τώρα. 

 Ο ρόλος των εκδοτικών οίκων είναι επίσης καταλυτικός. Από τη στιγμή που έχουν πάψει να λειτουργούν λιγότερο ως αρωγοί του πνεύματος και περισσότερο ως κερδοσκοπικές επιχειρήσεις, παράγουν ασταμάτητα και χωρίς πια αισθητικά κριτήρια. Ακόμη, έχουν δημιουργήσει τους λεγόμενους επαγγελματίες-συγγραφείς. Εκείνους δηλαδή που κάθε μήνα γράφουν κι μια διαφορετική ιστορία, που απαραιτήτως πρέπει να έχει έκταση 500 σελίδων το λιγότερο. Αυτό σημαίνει πως προκειμένου να εκπληρωθούν οι όροι του συμβολαίου, που φυσικά θα επιφέρει και παχυλή ανταμοιβή, ο καημένος ο συγγραφεύς θα πρέπει να επαναλαμβάνεται, να προσθέτει ξανά και ξανά σκηνές άσχετες με την κεντρική πλοκή και να καταφεύγει σε πλεονασμούς ιδρώνοντας και σκούζοντας.

 Δυστυχώς όμως, το πρόβλημα σήμερα έχει τις ρίζες του αλλού. Ο σύγχρονος άνθρωπος σήμερα δεν διαβάζει. Οι αυτοαποκαλούμενοι συγγραφείς, οι τόσο δημιουργικοί, συνεχώς διατυμπανίζουν ότι είναι πολύ απασχολημένοι με το «επάγγελμά» τους, που δεν έχουν χρόνο για περαιτέρω ανάγνωση. Μέγα λάθος. Ξεχνάτε, αγαπητοί μου φίλοι, πως η ανάγνωση είναι θέμα παιδείας και πολιτισμού. Διευρύνει τους πνευματικούς μας ορίζοντες, θεραπεύει τα πάθη μας, αλλά πάνω απ’ όλα, καταπραΰνει την μονολιθικότητα και την αλαζονεία μας. Συνειδητοποιούμε πως στην τέχνη δεν υφίσταται παρθενογένεση, αλλά ότι υπάρχουν κάποιοι που έγραψαν πριν από εμάς και σίγουρα καλύτερα από εμάς.

 Αν θέλεις, λοιπόν να αποκαλείσαι συγγραφέας, διάβασε πριν γράψεις. Διάβασε και μάθε από τους καλύτερους. Δεν γίνεται να πιστεύεις ότι γράφεις διήγημα και να μην έχεις διαβάσει Παπαδιαμάντη και Βιζυηνό. Απαγορεύεται να γράφεις ποίηση και να μην ξέρεις ούτε ένα στίχο του Καβάφη ή να αναγνωρίζεις τον Σεφέρη από τα κουτσουρεμένα στιχάκια που ανεβάζει η ερωτοχτυπημένη φίλη σου. Επιβάλλεται να διαβάσεις τους προηγούμενους, να τους καταλάβεις και γιατί όχι (;) να ανοίξεις διάλογο μαζί τους. Θα σε μαγέψουν.

 Το εκπαιδευτικό μας σύστημα φταίει. Γιατί όταν μαθαίνεις τους κλασικούς ξερά και από αγγαρεία, καταντάς να τους μισείς, να τους βαριέσαι και να τους ξεχνάς. Πρέπει όμως να ψάξεις μέσα σου. Η έλλειψη παιδείας και γνώσης κάνει τον άνθρωπο ημιμαθή και εν τέλει, επιφανειακό. Και ξέρεις κάτι; Όσο και αν το κρύβεις πίσω από όμορφες και δύσκολες τάχα λέξεις… φαίνεται…

 Μια ακόμη ένσταση που έχω, είναι για το ρόλο που αποδίδεται στη γυναίκα.  Η ηρωίδες-πρότυπα παρουσιάζονται όμορφες, σαγηνευτικές και εντελώς ηλίθιες. Για να είναι θελκτική στο αντίθετο φύλο, θα πρέπει να είναι υποταγμένη, πειθήνια, πρόσχαρη, να ενδιαφέρεται για την εξωτερική της εμφάνιση και να είναι ευτυχισμένη μόνο όταν τα ερωτικά της πηγαίνουν καλά. Ανέχεται τις προσβολές, την ταπείνωση και τη βία, γιατί αυτό απαιτείται από την κοινωνία.

 Η ζωή όμως δεν είναι έτσι ωραιοποιημένη. Εμείς της βάζουμε φτιασίδια και στολίδια και ρομάντζα, για να μπορέσουμε να την αντέξουμε. Η ζωή είναι προβληματική και δύσκολη και όσο και να χτίζουμε το παραμύθι, αργά η γρήγορα θα διαλυθεί. Η λογοτεχνία λοιπόν πρέπει να αποτυπώνει τη σκληρή και την πραγματική της όψη. Πρέπει να μιλάμε και να γράφουμε για τα δύσκολα, τα σύνθετα, αυτά που οι άλλοι φοβούνται και διστάζουν να αγγίξουν. Συγγραφέας δεν είναι αυτός που έμμεσα σου υποδεικνύει πως ο γάμος με τον πλούσιο επιχειρηματία θα λύσει το βιοτικό σου πρόβλημα, αλλά αυτός που θα κάνει τον κόσμο σου να τρανταχτεί δείχνοντας την ασχήμια και την ομορφιά του συνάμα. Συγγραφέας είναι αυτός που θα προβληματίσει, που θα σε κάνει να κλάψεις για τη μοίρα του άλλου και τη δική σου, και θα σου δείξει πως τα «πάθια» και οι «καημοί του κόσμου» δεν έχουν τελειωμό. Τέλος πάντων.

 Άντε και πες οι σελίδες γέμισαν. Άντε και το βιβλιαράκι μας έχει δεθεί, έχουμε βρει και έναν κραυγαλέο δακρύβρεχτο και μυστηριώδη τίτλο και όλα βαίνουν καλώς. Φεύγει από τα χέρια μας πια. Πηγαίνει στους αναγνώστες κι εμείς είμαστε ανίκανοι να ελέγξουμε πια την πορεία του. Πριν όμως φύγει από σένα, πρέπει να ξέρεις πως έχεις την ευθύνη για όσα παρουσιάζεις στο κοινό σου. Έχεις ευθύνη για το τι γράφεις, αλλά και για το πώς το γράφεις. Έχεις ευθύνη απέναντι στο κοινό σου. Αν του προσφέρεις ένα κείμενο που αποτελεί μίμηση κάποιου άλλου, αλλά παρουσιάζεις παράλληλα κι ένα κείμενο κακογραμμένο, πρόχειρο, γεμάτο λάθη (που καμιά φορά είναι και ανθρώπινα), τότε δεν τον σέβεσαι τον αναγνώστη σου. Τον εκμεταλλεύεσαι για να κερδίσει η ιστορία σου μια θέση παραπάνω στην κατάταξη και τον βλάπτεις, γιατί αναπαράγεις ξανά και ξανά τα ίδια μοτίβα και εν τέλει, βλάπτεις τον εαυτό σου τον ίδιο.

  Κλείνοντας, η γραφή προέρχεται από την καρδιά και οφείλει να καταλήγει στην καρδιά. Την επόμενη φορά που θα γράψεις, κλείσε για λίγο τα μάτια, άσε την να σου μιλήσει και γράψε, χαράζοντας το δικό σου μονοπάτι. Φτάσε εκεί που δεν έχει πάει κανείς, αλλά προπάντων, γράψε για τον εαυτό σου, όχι για τα χρήματα, όχι για τα σχόλια, όχι για την φήμη. Μην συμβιβάζεσαι! Μην μπαίνεις σε καλούπια! Μην γράφεις όπως οι άλλοι. Γράψε και κράτα το για σένα έστω για λίγο! Γράψε μια ιστορία που θα την θυμούνται γιατί είναι διαφορετική και όχι γιατί είναι ίδια με άλλες εκατό που έχουν διαβάσει. Σε βεβαιώνω, σε δυο μέρες, θα μπερδεύουν τον τίτλο της με την επόμενη και την μεθεπόμενη και στο τέλος θα σε ξεχάσουν. Αυτό θέλεις;

 Πιστεύω πως όχι. Γι αυτό, διάβασε. Και γράψε. Και διάβασε πάλι. Και μην φοβηθείς να κάνεις αυτοκριτική και να διορθώσεις τα λάθη σου. Αλλά προπάντων, όχι αυταπάτες… Όχι αυταπάτες..

Συγγραφη άρθρου:Τζέννυ Καρτάλη 
Tεχνική επιμέλεια  Άρθρου: Βασιλική Μπούζα

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Παρακαλούμε αφήστε το σχολιό σας :

Εμφανιζόμενη ανάρτηση

ΑΠΟ ΜΕΣΑ ΠΕΘΑΜΕΝΟΙ

Προσωπική άποψη/επιμέλεια: Δελλή Χαρά Υποκινούμενη από ένστικτο και μόνο, υπέκυψα πάλι στην “πρωτοδοκιμαζόμενη” πένα ενός νεαρο...

Disqus Shortname